غفار عباسی که خود را از شاگردان خاص آیتالله بهجت و آیتالله سعادتپرور معرفی میکند، در سخنان خود توصیههایی درباره برگزاری مجالس عروسی و استفاده از موسیقی و رقص مطرح کرده است؛ توصیههایی که نه با سیره عرفای بزرگ شیعه سازگار است و نه میتوان آن را به فقهای امامیه به طور مطلق نسبت داد.
القای اجماع فقها بر حلیت رقص و موسیقی
شیوه بیان ایشان به گونهای است که گویی همه فقهای شیعه رقص و استفاده از موسیقی را مجاز میدانند؛ در حالی که چنین ادعایی با واقعیت فقه امامیه سازگار نیست. درباره موسیقی، میان فقها اختلاف نظرهایی در برخی مصادیق وجود دارد، اما بسیاری از آنان موسیقی لهوی و مطرب را حرام میدانند. همچنین رقص نیز از موضوعات اختلافی است و نمیتوان حکم به حلیت مطلق آن را به همه فقها نسبت داد.
از سوی دیگر، موسیقیهایی که امروزه در بسیاری از مجالس عروسی استفاده میشود، غالباً از نوع لهوی و مناسب مجالس طرب و رقص است و بر اساس فتوای بسیاری از فقها، استفاده از چنین موسیقیهایی جایز نیست.
از اینرو، این پرسش جدی مطرح است که کدام فقیه عارف یا عارفِ فقیه، مردم را به چنین برنامههایی دعوت کرده است؟ سیره عرفای برخاسته از مکتب فقاهت، با اینگونه توصیهها فاصلهای آشکار دارد.
مخالفت با روایات اهلبیت علیهمالسلام
هرچند درباره برخی جزئیات احکام موسیقی میان فقها اختلاف نظر وجود دارد، اما در منابع روایی شیعه، روایات متعددی در نکوهش آلات لهو و مجالس طرب نقل شده است.
شیخ کلینی در *الکافی* از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله نقل میکند:
> «أَنْهَاکُمْ عَنِ الزَّفْنِ وَالْمِزْمَارِ وَعَنِ الْکُوبَاتِ وَالْکَبَرَاتِ.»
«شما را از رقص، نی، طبل و دیگر آلات لهو نهی میکنم.»[۱]
با این وصف، چگونه میتوان کسانی را که برای حفظ تقوای دینی، مجلس مشتمل بر گناه را ترک میکنند، «خشکمقدس» نامید؟ اگر فردی بر اساس برداشت خود از آیات، روایات و فتاوای مرجع تقلیدش از چنین مجلسی خارج شود، این رفتار قابل احترام است و نمیتوان او را به سبب پایبندی به باور دینی مورد سرزنش قرار داد.
ناسازگاری با سیره عرفای شیعه
سیره عارفان بزرگ شیعه نیز مؤید چنین توصیههایی نیست.
در مقدمه *تذکرهالمتقین* نقل شده است که آخوند ملا حسینقلی همدانی در یکی از سفرهای خود به کربلا و نجف، با جمعی روبهرو شد که در قهوهخانهای به خوانندگی، نوازندگی و پایکوبی مشغول بودند. ایشان به جای تأیید یا همراهی با آن مجلس، با خواندن اشعار «ناقوسیه» منسوب به امیرالمؤمنین علیهالسلام، فضای مجلس را دگرگون ساخت؛ به گونهای که حاضران منقلب شدند، گریستند و توبه کردند. یکی از شاگردان وی نقل میکند که هنگام دور شدن از آن محل، همچنان صدای گریه آنان شنیده میشد.[۲]
این ماجرا، هرچند از نظر سند تاریخی نیازمند بررسی است، دستکم بازتابدهنده تصویری است که در سنت عرفانی شیعه از سیره ملا حسینقلی همدانی نقل شده است؛ سیرهای که بر هدایت انسانها و دور کردن آنان از مجالس لهو استوار است، نه تشویق به آن.
از این منظر، توصیه به حضور در مجالسی که مشتمل بر موسیقی لهوی و رقص است، با روش عرفای بزرگ شیعه سازگار به نظر نمیرسد.
پیامدهای فرهنگی و تربیتی
فارغ از بحث فقهی، چنین توصیههایی از سوی فردی که خود را منتسب به مکتب اخلاقی آیتالله بهجت و آیتالله سعادتپرور معرفی میکند، میتواند آثار فرهنگی و تربیتی قابل توجهی در میان مخاطبان و مریدان او بر جای بگذارد.
طبیعی است که تأیید اینگونه مجالس، در نگاه برخی از پیروان، به منزله مشروعیتبخشی به استفاده از موسیقیهای لهوی و رفتارهای محل اختلاف در مراسم عروسی تلقی شود؛ امری که با احتیاط دینی و سیره عملی بسیاری از فقها و عارفان شیعه همخوانی ندارد.
سجادی زاده (پژوهشگر سلامت معنوی و نقد جریانهای انحرافی)
منابع
[۱]. کلینی، محمد بن یعقوب، *الکافی*، ج۶، ص۴۳۲، تهران: دارالکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق. [۲]. مقدمه *تذکرهالمتقین*، ص۲۰؛ به نقل از پایگاه حوزه.