دومین مدرسه فرق، ادیان، مذاهب و معنویت های نوظهور در شهریور ۱۴۰۵ به همت مرکز فام (فرق،ادیان،مذاهب و معنویتهای نوظهور)معاونت تبلیغ حوزه علمیه قم با همکاری دفتر تقریب مذاهب دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز برگزار شد.
خلاصهٔ تحلیلی: نقد جریان ماوراگرایی در جنگ اخیر که توسط حجت الاسلام و المسلمین عرب در روز ۸ شهریور ۱۴۰۵ ارائه گردید:
در ماههای اخیر، جریانی در فضای گفتمانی جامعه شکل گرفته که با استناد به برخی آیات قرآن، روایات و حتی بیانات رهبران انقلاب، کوشیده است روایتی ماورایی از جنگ با رژیم صهیونیستی ارائه دهد. مدعای اصلی این جریان آن است که دشمن از نیروهای شیاطین جنی، علوم غریبه و جادو برای پیشبرد اهداف نظامی و اطلاعاتی خود بهره میگیرد و در مقابل، جبهه مقاومت نیز باید بهکارگیری همین ابزارها را در دستور کار قرار دهد. این نوشتار با رویکردی تحلیلی‑انتقادی، ادلهٔ این جریان را بررسی و آسیبهای معرفتی و اجتماعی آن را تبیین میکند.
مدعیان سه دسته دلیل اصلی ارائه میدهند: نخست، به آیهٔ ۱۰۲ سورهٔ بقره و آیات دیگری چون آیهٔ ۶ سورهٔ جن و آیهٔ ۱۱۲ سورهٔ انعام استناد میکنند که بر ارتباط شیاطین انس و جن و وحی متقابل آنان دلالت دارد. دوم، به پروژهٔ استارگیت (دروازهٔ ستارهای) وزارت دفاع آمریکا در سال ۱۹۷۰ اشاره میکنند که هدف آن بهرهبرداری از نیروهای ماورایی برای اهداف اطلاعاتی بود. سوم، به سخنرانی نوروز ۱۳۹۹ مقام معظم رهبری که در آن آیهٔ ۱۱۲ سورهٔ انعام تلاوت شده، تمسک میجویند.
اما بررسی دقیق نشان میدهد که هر سه دلیل بهصورت ناقص و گزینشی بیان شدهاند. در نقد دلیل نخست، باید توجه داشت که قرآن در سورهٔ شعراء (آیات ۲۲۱‑۲۲۳) بهصراحت بیان میکند که شیاطین بر دروغگویان گناهکار نازل میشوند و اخبار القایی آنان غالباً کذب و دروغ است (وَ أَکْثَرُهُمْ کاذِبُونَ). از این رو، منبعی که اکثر خروجیهای آن کذب است، برای هیچ دستگاه اطلاعاتی و نظامی که عملیاتهای خود را بر صحت اطلاعات بنا میکند، قابل اعتماد نخواهد بود. همچنین علامه طباطبائی در تفسیر المیزان ذیل این آیات، بر فریبندگی و گمراهکننده بودن این اخبار تأکید دارد.
در نقد دلیل دوم، باید گفت که پروژهٔ استارگیت پس از نزدیک به بیست سال، در سال ۱۹۹۵ با گزارش جمعبندی سیا بسته شد. در این گزارش که هماکنون از طبقهبندی اطلاعاتی خارج شده، بهصراحت اعلام شده که این پروژه هیچ دستاورد قابلتوجه اطلاعاتی یا نظامی نداشته و صرفاً هدررفت بودجه بوده است. این نتیجهگیری عملاً مؤید همان حکم قرآنی در مورد کذب و بیاثری اخبار شیاطین است.
در نقد دلیل سوم، باید به مجموعه بیانات و سیرهٔ عملی رهبر انقلاب مراجعه کرد. ایشان در طول چهار دهه، هیچگاه این پدیده را بهعنوان محور اصلی تحلیل مسائل نظامی مطرح نکردهاند؛ بلکه تأکید مستمر بر سنتهای الهی نظیر «وَ انْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ»، «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» و «لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَیٰ» داشتهاند که همگی بر نقش ارادهٔ انسانی، تلاش علمی و توکل به خدا تکیه دارند. نمونهٔ عینی این رویکرد در سیرهٔ شهید تهرانیمقدم و دیگر دانشمندان دفاعی کشور دیده میشود که با عقلانیت و مجاهدت علمی، فناوریهای پیشرفته را رقم زدند، نه با توسل به علوم غریبه.
اما مهمترین آسیب این جریان ماوراگرایی، جابهجایی بنیان معرفتی جامعه از منابع اصیل (عقل و وحی) به منابع موهومی چون خواب، رؤیا، طالعبینی و رمل است. این تغییر مبنا، تحلیلها و کنشهای اجتماعی را بر پایهٔ اوهام قرار داده و از منطق عقلانی و وحیانی فاصله میگیرد. افزون بر این، القای ترس از نیروهای ماورایی دشمن، موجب تزلزل روحیهٔ جبههٔ مقاومت و وابستگی به روشهای رمزآلود میشود.
شایان ذکر است که مستندات تاریخی نیز نشان میدهد که دشمنان خود از همین ابزار برای تضعیف نهضتهای حقطلب استفاده کردهاند. به عنوان نمونه، در اعترافات حسن ثنا، مشاور ساواک، طرحی از سوی موساد با عنوان «طرح ماهان» افشا شده که هدف آن ترویج خرافات در میان بدنهٔ انقلابی و سپس رسوا کردن آن خرافات بهمنظور تضعیف باور مردم نسبت به نهضت امام خمینی بود. امروز نیز تحلیل مطالعات اندیشکدههای غربی نشان میدهد که یکی از راهبردهای کلان دشمن، ترویج خرافات و دورکردن جامعه از عقلانیت اسلامی است.
در جمعبندی، نسخهٔ ناب اسلامی که امام راحل و مقام معظم رهبری بر آن تأکید داشتهاند، ترکیبی است از عقلانیت، تلاش علمی، توکل به خدا و تمسک به سنتهای الهی. این منطق، نه تنها کارآمدترین راه برای پیروزی در برابر جبههٔ استکبار است، بلکه بنیان معرفتی جامعه را از آفت خرافات و اوهام مصون میدارد و مقاومت را بر پایهٔ حقایق استوار و پایدار میسازد.
