این روزها در فضای مجازی، محافل دوستانه یا حتی جمعهای خانوادگی، جملاتی را میشنویم که پیشتر هرگز به گوشمان نخورده بود: «قبل از خواب مدیتیشن کن»، «برای آرامش مدیتیشن کن»، «برای باز کردن ذهنت مدیتیشن کن». مدیتیشن بهظاهر یک توصیهٔ ساده و بیآزار برای رسیدن به آرامش است؛ اما آیا واقعاً همینگونه است؟ مدیتیشن چیست و چه نسبتی با یوگا و عرفانهای شرقی دارد؟
مدیتیشن چیست؟
«مدیتیشن یکی از مراحل هشتگانه یوگا است که به توقف فکر بر یک موضوع مربوط میشود. مدیتیشن معادل انگلیسی “دایانا” در زبان سنسکریت است و برخی از مترجمان فارسی، واژه “مراقبه” را معادل آن قرار دادهاند.
دایانا تمرین ذهنی برای فکرنکردن و توقف کنشها و واکنشهای ذهنی است. در مرحله دایانا یک یوگی سعی میکند با تمرکز بر یک موضوع (برای نمونه یک عدد، یک تصویر یا یکصدا) اجازه ندهد موضوعات دیگر به ذهنش وارد شود و ذهنش را خالی نگه میدارد.» ¹
یوگا چیست؟
برای درک بهتر مدیتیشن، باید بدانیم یوگا چیست: «پتنجلی پایهگذار یوگا در حدود دو هزار سال پیش، در کتاب خود نوشته است: یوگا متوقف کردن هرگونه خودآگاهی و فعلوانفعالات درکی است.» ²
اما اساتید مدرن یوگا تعریف دیگری ارائه میدهند: «اساتید مدرن یوگا مدعی هستند که با آموزشهای آنها خدای خفته در درون بیدار میشود و ارتباط با آگاهی برتر و نیروی نامحدود اتفاق میافتد.» ³
نتیجهگیری
برخلاف تبلیغات گستردهای که این روزها در فضای مجازی و حتی برخی محافل علمی صورت میگیرد، مدیتیشن و یوگا صرفاً تمریناتی برای آرامش ذهن یا خوابی راحت نیستند. این آموزهها، عرفان عملی هندوئیسم هستند که هدف غایی آنها، رسیدن به حالت اتحاد با خدایان هندو و رهایی از چرخهٔ تولد و مرگ است؛ مفاهیمی که با توحید و آموزههای اسلامی در تعارض کامل قرار دارند؛ بنابراین، پیش از هرگونه توصیه یا استفاده از این روشها، شایسته است نسبت به مبانی و ریشههای آنها آگاه باشیم.
پ. ن.۱و ۲ و ۳: کتاب آسیبشناسی معنویتهای نوپدید. حمیدرضا مظاهری سیف
سید علی طواف زاده پژوهشگر معنویتهای نوظهور
