شبکه ۱۴ اسرائیل (ערוץ ۱۴) در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ برابر با ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، قسمت دوم از مجموعه مستند «گزارش تحقیقی» را منتشر کرد که به بررسی آنچه این شبکه «جبهه هشتم» مینامد، اختصاص داشت. این گزارش به موضوع نفوذ نرم قطر در حوزههای دانشگاهی، رسانهای و علمی در اسرائیل و ایالات متحده پرداخت.
در این برنامه، ساگیو آسولین، مقام سابق موساد و پژوهشگر حوزه امنیتی، مدعی شد که نفوذ فرهنگی و علمی قطر میتواند تهدیدی بلندمدت برای اسرائیل باشد؛ زیرا برخلاف تهدیدهای نظامی، از طریق شکلدهی به افکار عمومی، نظام آموزشی و نسلهای آینده عمل میکند.
«جبهه هشتم»؛ جنگ بر سر روایتها
بر اساس روایت شبکه ۱۴، در کنار جبهههای نظامی که اسرائیل با آنها در منطقه مواجه است، یک «جبهه هشتم» نیز وجود دارد که شامل حوزههای رسانه، دانشگاه، فرهنگ و تولید روایت است.
در این چارچوب، آسولین استدلال میکند که قدرت نرم قطر از طریق سرمایهگذاری در آموزش، پژوهش و رسانه، میتواند بر گفتمانهای علمی و اجتماعی در کشورهای غربی اثر بگذارد.
او مدعی شد که قطر با استفاده از ابزارهایی مانند بورسهای تحصیلی، کمکهای مالی و حمایت از مؤسسات علمی، زمینهای ایجاد میکند که برخی موضوعات پژوهشی و گفتمانهای دانشگاهی به سمت روایتهای مورد نظر این کشور سوق پیدا کنند.
ادعای تأثیرگذاری مالی بر دانشگاهها و مؤسسات علمی
یکی از محورهای اصلی گزارش این بود که نفوذ مالی الزاماً از طریق دستور مستقیم صورت نمیگیرد، بلکه از طریق ایجاد ساختارهای انگیزشی عمل میکند. به گفته آسولین، هنگامی که دانشگاهها یا پژوهشگران از منابع مالی خارجی استفاده میکنند، ممکن است اولویتهای پژوهشی و موضوعات مورد توجه آنها نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
او هشدار داد که این روند میتواند به شکلگیری نسلی از جوانان منجر شود که نسبت به اسرائیل، صهیونیسم و حتی سیاستهای ایالات متحده نگاه منفی پیدا کنند.
ساگیو آسولین و جایگاه او در این روایت
ساگیو آسولین از مقامهای پیشین موساد است که پس از فعالیت امنیتی، در حوزه پژوهشهای سیاسی و راهبردی نیز فعالیت کرده است. او بهعنوان پژوهشگر ارشد در «مرکز اورشلیم برای امور عمومی و دولتی» (JCPA) شناخته میشود و در سالهای اخیر در رسانههای راستگرای اسرائیلی نیز حضور داشته است.
تحلیلهای او درباره نفوذ خارجی، جنگ اطلاعاتی و تهدیدهای غیرنظامی، در چارچوب نگاه امنیتی به تحولات منطقه ارائه میشود.
واقعیت قدرت نرم قطر و محل اختلاف
گزارش شبکه ۱۴ بر موضوعی واقعی در سیاست بینالملل تکیه دارد: دولتها از ابزارهای «قدرت نرم» مانند آموزش، رسانه، سرمایهگذاری فرهنگی و روابط عمومی برای افزایش نفوذ جهانی خود استفاده میکنند.
قطر نیز در سالهای گذشته سرمایهگذاریهای گستردهای در حوزه آموزش عالی، رسانه و نهادهای بینالمللی انجام داده و تلاش کرده است جایگاهی فراتر از وزن جغرافیایی و جمعیتی خود به دست آورد.
با این حال، تبدیل این واقعیت به ادعای «خریداری نخبگان» یا کنترل مستقیم فضای علمی، محل اختلاف است. منتقدان چنین روایتهایی معتقدند میان دریافت حمایت مالی و تغییر جهت فکری افراد یا مؤسسات، رابطه مستقیمی وجود ندارد و بسیاری از پژوهشگران و دانشگاهها استقلال فکری خود را حفظ میکنند.
پیامدهای سیاسی در داخل اسرائیل
طرح موضوع «نفوذ خارجی» در فضای سیاسی اسرائیل میتواند پیامدهای داخلی نیز داشته باشد. چنین گفتمانهایی ممکن است به افزایش درخواستها برای نظارت بر منابع مالی خارجی دانشگاهها و سازمانهای مدنی منجر شود.
از سوی دیگر، منتقدان هشدار میدهند که استفاده گسترده از مفهوم نفوذ خارجی میتواند به محدود شدن دیدگاههای مخالف، افزایش فشار بر فضای دانشگاهی و تشدید شکاف میان جریانهای راست و چپ در اسرائیل بینجامد.
نقش جنگها و تحولات سیاسی در تغییر افکار عمومی
یکی از نقدهای مطرحشده نسبت به روایتهایی مانند گزارش شبکه ۱۴ این است که تغییر نگرش افکار عمومی جهانی نسبت به اسرائیل را صرفاً با عوامل خارجی مانند سرمایهگذاری قطر توضیح نمیدهد.
منتقدان این دیدگاه معتقدند که عملکرد دولت اسرائیل، از جمله عملیات نظامی در غزه، لبنان و سوریه، سیاستهای اشغالگرانه و پیامدهای انسانی این اقدامات، نقش مهمی در تغییر نگاه بخشهایی از افکار عمومی جهان داشته است.
از این منظر، افزایش انتقادها از اسرائیل را نمیتوان تنها نتیجه «جنگ روایتها» یا «نفوذ خارجی» دانست، بلکه باید آن را در ارتباط با تجربههای تاریخی، گزارشهای میدانی و واکنش جامعه جهانی به سیاستهای اسرائیل بررسی کرد.
جمعبندی
گزارش شبکه ۱۴ درباره «جبهه هشتم» بازتابدهنده نگرانی بخشی از جریانهای امنیتی و راستگرای اسرائیل درباره نقش قدرت نرم در رقابتهای منطقهای است. این گزارش بر یک واقعیت مهم، یعنی نقش سرمایهگذاری فرهنگی و رسانهای دولتها در سیاست جهانی، تمرکز دارد.
با این حال، تفسیر این پدیده بهعنوان یک شبکه کنترلشده برای «تغییر نسلها و خریدن نخبگان» از سوی منتقدان، روایتی اغراقآمیز و ایدئولوژیک تلقی میشود. در نهایت، مناقشه بر سر «جبهه هشتم» بخشی از نزاع گستردهتر درباره این پرسش است که تغییر افکار عمومی جهانی علیه اسرائیل تا چه اندازه محصول نفوذ خارجی است و تا چه اندازه نتیجه سیاستها و عملکرد خود این رژیم.
