قرآن کریم، کتاب هدایت و چراغ راه زندگی بشریت است. یکی از مهم‌ترین آموزه‌های قرآن، ضرورت اتحاد و همبستگی میان مسلمانان و پرهیز از تفرقه است. وحدت اسلامی تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه ضرورتی اساسی برای حفظ عزت، استقلال و اقتدار مسلمانان به شمار می‌رود. هرگاه مسلمانان گرفتار اختلافات داخلی شوند و توان خود را صرف نزاع‌های فرقه‌ای کنند، زمینه نفوذ و سلطه دشمنان فراهم خواهد شد.
خداوند متعال وعده داده است که کافران راهی برای سلطه بر مؤمنان نخواهند داشت؛ اما تحقق این وعده الهی، نیازمند تلاش و مسئولیت‌پذیری خود مسلمانان نیز هست. نمی‌توان از یک سو به وعده‌های خداوند امیدوار بود و از سوی دیگر، با اختلاف، تفرقه و بی‌توجهی به سرنوشت یکدیگر، زمینه ضعف جامعه اسلامی را فراهم کرد. بر همین اساس، با توجه به سه آیه از قرآن کریم، می‌توان سه اصل اساسی را برای تحقق وحدت و اقتدار مسلمانان بیان کرد.
اصل اول: جلوگیری از سلطه دشمنان بر جامعه مؤمنان
خداوند در آیه ۱۴۱ سوره نساء می‌فرماید:
«وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا»
خداوند برای کافران راهی برای سلطه بر مؤمنان قرار نداده است. این وعده الهی، مسلمانان را به حفظ ایمان، استقلال و اقتدار خود فرا می‌خواند. اما رسیدن به چنین جایگاهی، بدون تلاش و انسجام ممکن نیست. هنگامی که مسلمانان با یکدیگر اختلاف داشته باشند و در برابر دشمنان مشترک متحد نشوند، زمینه نفوذ و سلطه دیگران را فراهم می‌کنند. بنابراین، حفظ استقلال جامعه اسلامی، نیازمند وحدت و همکاری مسلمانان است.
اصل دوم: تمسک جمعی به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه
خداوند متعال در آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران می‌فرماید:
«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»
این آیه، مسلمانان را به تمسک همگانی به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه دعوت می‌کند. وحدت اسلامی به معنای کنار گذاشتن همه تفاوت‌های مذهبی نیست، بلکه به معنای پایبندی به اصول مشترک دینی و جلوگیری از تبدیل اختلافات به دشمنی است. اگر مسلمانان به این اصل توجه نکنند، انسجام درونی آنان از بین می‌رود و در نتیجه، توان مقابله با تهدیدهای بیرونی را نیز از دست خواهند داد. پس وحدت و همبستگی، مقدمه حفظ استقلال و اقتدار جامعه اسلامی است.
اصل سوم: تغییر درونی، مقدمه تحول اجتماعی
خداوند متعال در آیه ۱۱ سوره رعد می‌فرماید:
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»
خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد، مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند. این آیه نشان می‌دهد که تحقق وحدت، تنها با شعار و انتظار امکان‌پذیر نیست؛ بلکه مسلمانان باید از درون خود آغاز کنند. کنار گذاشتن تعصب‌های مخرب، توهین، بدبینی و دشمنی‌های فرقه‌ای و جایگزین کردن آن‌ها با احترام، گفت‌وگو و همکاری، از مهم‌ترین گام‌های تحقق وحدت اسلامی است. تا زمانی که مسلمانان در رفتار و نگرش خود تغییر ایجاد نکنند، انتظار تحول در وضعیت جامعه اسلامی واقع‌بینانه نخواهد بود.
جمع‌بندی
این سه اصل، به یکدیگر پیوسته و مکمل هم هستند. اصلاح درونی، زمینه تمسک به ریسمان الهی و وحدت را فراهم می‌کند و وحدت نیز زمینه حفظ استقلال و جلوگیری از سلطه دشمنان را به وجود می‌آورد. اگر هر یک از این اصول نادیده گرفته شود، تحقق اصل بعدی با مشکل مواجه خواهد شد. بنابراین، مسلمانان برای رسیدن به عزت و اقتدار، باید از اصلاح خود آغاز کنند، به وحدت و همبستگی پایبند باشند و در برابر تهدیدهای دشمنان مشترک، با انسجام و همکاری عمل کنند.
ساسان علیمرادی
