نخستین موزه جامعه یهودیان عراق اخیراً در بغداد افتتاح شد؛ پروژه‌ای برای نمایش اسناد و تصاویر جامعه‌ای که اکنون تنها شمار اندکی از اعضایش در این کشور باقی مانده‌اند. «سی‌تی‌وی نیوز»، رسانه کانادایی به نقل از خبرگزاری فرانسه گزارش داد موزه «شَماش» در ساختمان مدرسه‌ای قدیمی در خیابان الرشید آغاز به کار کرده است.
این مدرسه در سال ۱۹۲۸ تأسیس شد و به دانش‌آموزان جوامع مختلف، به‌ویژه یهودیان، به زبان انگلیسی آموزش می‌داد. اسناد قدیمی، گواهی‌نامه‌های تحصیلی و تصاویر چهره‌هایی چون ساسون اسکل، نخستین وزیر دارایی عراق، اکنون در آن به نمایش درآمده است.
از مصادره تا احیای دیرهنگام
به گفته عمار التمیمی، وکیل کمیته یهودیان عراق، حکومت این کشور در دهه ۱۹۷۰، ساختمان را مصادره کرد. دادگاه در سال ۱۹۹۲ مالکیت آن را بازگرداند، اما تحریم‌ها، حمله آمریکا، درگیری‌های فرقه‌ای و ظهور داعش، احیای بنا را به تعویق انداخت.
بنابر این گزارش، کمتر از ۵۰ کنیسه و محوطه یهودی در عراق باقی مانده است؛ برخی به انبار تبدیل شده‌اند و برخی در جنگ‌ها آسیب دیده‌اند. جمعیت یهودیان نیز از بیش از ۱۳۰ هزار نفر در دهه ۱۹۴۰ به چند ده نفر رسیده است. خبرگزاری فرانسه، کشتار «فَرهود» در سال ۱۹۴۱ و تحولات پس از تأسیس رژیم صهیونی را از زمینه‌های خروج گسترده آنان برمی‌شمارد.
اسناد چه چیزی را روشن می‌کنند؟
گزارش، هدف افتتاح موزه را حفظ میراث معرفی می‌کند، اما درباره منابع مالی، معیار انتخاب اسناد و سیاست روایت تاریخ توضیح چندانی نمی‌دهد.
اما در میان چهره‌های معاصر دارای همین تبار، نام ایتامار بن‌گویر، رهبر حزب راست افراطی «قدرت یهودی»، نیز دیده می‌شود؛ سیاستمداری که در سال ۲۰۰۷ به تحریک نژادپرستانه علیه اعراب و حمایت از گروه «کاخ» محکوم شد.
آنچه برای بررسی این پروژه در تلاطم فعلی منطقه غرب آسیا اهمیت دارد، اسناد اداره خود موزه و شبکه مرتبطین به این پروژه است: چه کسی هزینه می‌کند، چه کسی اسناد را برمی‌گزیند و چه بخش‌هایی از تاریخ به نمایش درنمی‌آید؟
