کتاب Cosmic Chemistry: Do God and Science Mix? اثر جان لنوکس، ریاضیدان و فیلسوف علم دانشگاه آکسفورد، یکی از مهمترین آثار معاصر در بررسی نسبت علم و خداباوری است. لنوکس که با مناظرههای علمی خود با ریچارد داوکینز، کریستوفر هیچنز و پیتر اتکینز شناخته میشود، در این کتاب تازهترین یافتههای کیهانشناسی، زیستشناسی مولکولی، نظریه اطلاعات و فلسفه علم را بررسی میکند و میکوشد نشان دهد که پیشرفت علم نه تنها ضرورتاً به حذف خدا از تبیین جهان نمیانجامد، بلکه در برخی از بنیادیترین مسائل، جهانبینی خداباورانه از قدرت تبیینی بیشتری برخوردار است.
جان لنوکس در این کتاب استدلال میکند که مهمترین چالش پیش روی طبیعتگرایی دیگر صرفاً مسئله تکامل زیستی نیست، بلکه سه پرسش بنیادین است: منشأ حیات، منشأ اطلاعات ژنتیکی و منشأ سازمانیافتگی پیچیده سلول. او تأکید میکند که نظریه تکامل داروینی، حتی اگر بسیاری از فرآیندهای تکامل پس از پیدایش نخستین سلول را تبیین کند، درباره چگونگی پیدایش خودِ نخستین موجود زنده و اطلاعات لازم برای آن سکوت دارد. از نظر لنوکس، یکی از خطاهای رایج نو آتئیسم آن است که این دو مسئله را با یکدیگر خلط میکند.
به باور او، ویژگی متمایز سلول تنها پیچیدگی شیمیایی آن نیست، بلکه وجود اطلاعات معنابخش و کارکردی در مولکول DNA است. ترتیب بازهای ژنتیکی صرفاً یک الگوی شیمیایی نیست، بلکه نوعی کد نمادین است که دستور ساخت پروتئینها را در خود جای داده است. لنوکس با استناد به نظریه اطلاعات یادآور میشود که در همه تجربههای شناختهشده بشر، هرگاه با زبان، کد، نرمافزار یا اطلاعات هدفمند مواجه میشویم، منشأ آن ذهنی آگاه است، نه فرآیندهای تصادفی و فاقد جهت؛ بنابراین، مسئله اصلی منشأ حیات، صرف تشکیل مولکولهای آلی نیست، بلکه توضیح منشأ اطلاعاتی است که این مولکولها حمل میکنند.
لنوکس در این کتاب همچنین به وابستگی متقابل اجزای سلول اشاره میکند. به بیان او، DNA برای خواندهشدن به مجموعهای از ماشینهای مولکولی و پروتئینها نیاز دارد، اما همین پروتئینها نیز تنها بر اساس اطلاعات ذخیرهشده در DNA ساخته میشوند. این چرخه وابستگی متقابل، مسئله منشأ نخستین سلول را به یکی از دشوارترین مسائل زیستشناسی تبدیل کرده است. لنوکس با تکیه بر این واقعیت، یکی از ادعاهای اصلی نو آتئیسم را به چالش میکشد؛ این ادعا که علم منشأ حیات را اساساً در چارچوب فرآیندهای کاملاً طبیعی توضیح داده یا بهزودی توضیح خواهد داد. او تأکید میکند که تاکنون هیچ مدل تجربی پذیرفتهشدهای نتوانسته منشأ همزمان اطلاعات ژنتیکی، ماشینهای مولکولی و سامانه رمزگذاری ژنتیکی را بدون پیشفرض گرفتن یکی از آنها تبیین کند. ازاینرو، به باور لنوکس، طبیعتگرایی هنوز با شکافی تبیینی روبهرو است. در مقابل، جهانبینی خداباورانه با پذیرش وجود عقل و ذهنی خلاق در بنیاد عالم، منشأ اطلاعات، نظم و هدفمندی زیستی را به شکلی منسجمتر توضیح میدهد. از نظر او، خداباوری جایگزین پژوهش علمی نیست، بلکه چارچوبی فلسفی است که دادههای علم را در افقی وسیعتر تفسیر میکند و در تبیین منشأ حیات، قدرت توضیحی بیشتری نسبت به طبیعتگرایی صرف دارد.
دکتر علی جعفری (پژوهشگر نقد الحاد)
