رهبر جریان حکمت ملی عراق با اشاره به فشار آمریکا برای مشارکت بغداد در تحریم ایران، از ضرورت تفکیک احساسات از مدیریت کشور سخن گفته است؛ موضعی که پرسش‌هایی جدی درباره نسبت استقلال سیاسی، منافع ملی و تسلیم در برابر فشارهای واشنگتن ایجاد می‌کند.
عمار حکیم، در اظهاراتی درباره فشارهای آمریکا برای همراهی عراق با تحریم‌های ضدایرانی، مدعی شده است که واشنگتن هشدار داده در صورت مشارکت نکردن بغداد در این تحریم‌ها، عراق نیز با تحریم مواجه خواهد شد. او با بیان اینکه از نظر عاطفی در کنار ایران هستند، تأکید کرده است که کشورها را نمی‌توان با احساسات اداره کرد.
این اظهارات یادآور سخنان سیدمحمد خاتمی است که پس از شهادت رهبر انقلاب گفته بود: «من هم احساساتم جریحه‌دار شد وقتی رهبرم را به شهادت رساندند؛ از چشمان آدم خون می‌بارد؛ اما مسئله مدیریت جامعه نباید بر اساس احساسات باشد.»
البته اداره کشور صرفاً بر اساس عواطف، رویکردی نادرست است؛ اما آیا ایستادگی در برابر زورگویی آمریکا را باید تصمیمی احساسی دانست یا بخشی از عقلانیت سیاسی و دفاع از استقلال کشور؟!
عمار حکیم و آزمون استقلال سیاسی عراق
از عمار حکیم، به‌عنوان چهره‌ای شناخته‌شده در جریان شیعی عراق و روحانی‌ای صاحب‌نام، انتظار می‌رود میان واقع‌بینی سیاسی و توجیه فشارهای خارجی تفاوت قائل شود. اگر آمریکا کشوری را تهدید می‌کند که چرا مطابق خواست واشنگتن عمل نمی‌کند، مسئله صرفاً مدیریت احساسات نیست؛ بلکه موضوع اصلی، استقلال تصمیم‌گیری و میزان تسلیم‌پذیری در برابر قدرت‌های خارجی است.
تاریخ کوفه در عصر امام حسین(ع) نیز یادآور همین واقعیت تلخ است: بسیاری از مردم به اهل‌بیت(ع) علاقه داشتند، اما این علاقه هنگامی که به حمایت عملی و ایستادگی در برابر قدرت حاکم نینجامید، نتوانست مانع وقوع فاجعه کربلا شود.
در کتاب اخبار الطوال ص۲۴۵ آمده: امام حسین(ع) در مسیر کوفه به «فرزدق» شاعر معروف آن زمان برخوردند، و از او درباره اوضاع کوفه پرسیدند. فرزدق پاسخ داد: «قلوبهم معک و سیوفهم علیک!» قلب‌هایشان با تو و شمشیرهایشان علیه تو است! امام حسین(ع) در پاسخ فرمودند: مردم بنده دنیا هستند و دین تنها بر زبانشان جاری است. از دین سخن می‌گویند: تا وقتی که معیشت آنها بگذرد، اما در وقت سختی، دینداران واقعی اندک هستند.
ازاین‌رو، ابراز همدلی با ایران، اگر با موضعی عملی در برابر فشارهای ظالمانه همراه نباشد، به‌تنهایی معیار قابل اتکایی برای سنجش وفاداری سیاسی نیست.
واقع‌بینی اقتضا می‌کند هزینه‌های تقابل با آمریکا دیده شود؛ اما هزینه‌های عقب‌نشینی نیز نباید نادیده گرفته شود. عقب‌نشینی در برابر تهدیدها ممکن است نه‌تنها فشارها را کاهش ندهد، بلکه طرف مقابل را به تحمیل خواسته‌های بیشتر امیدوار کند.
قرآن کریم در آیه ۱۱۳ سوره هود می‌فرماید: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ»؛ «و به کسانی که ستم کرده‌اند تکیه نکنید که آتش شما را فرا می‌گیرد.»
این آیه، دست‌کم در مقام یک اصل اخلاقی و سیاسی، هشداری درباره اتکا و تمایل به قدرت‌های ستمگر است. مسئله این نیست که کشورها بدون محاسبه تصمیم بگیرند؛ مسئله آن است که محاسبه هزینه‌ها نباید به توجیه تسلیم در برابر زورگویی تبدیل شود. کشورها را نباید با احساسات اداره کرد، اما استقلال و عزت ملی را هم نمی‌توان به بهانه مصلحت‌اندیشی قربانی کرد.
شیخ حسین
پژوهشگر نقد انجمن حجتیه
