در میان مروجان معنویتهای نوظهور، افرادی هستند که نه نوآوری دارند و نه شناخت کافی از مبانی دینی؛ تنها با تغییر نام و رنگآمیزی آموزههای جریانهای پیشین، خود را به عنوان «صاحبنظر» و «رهبر معنوی» معرفی میکنند. رضا رضایی الیاتو، یکی از این افراد است که با سوءاستفاده از مفاهیم جذابی چون «قانون جذب»، «شکرگزاری» و «موفقیت»، توانسته مخاطبانی در مشهد و شهرستانهای اطراف جذب کند. اما آنچه این جریان را از یک حرکت مستقل متمایز میسازد، الگوبرداری آشکار و گستردهٔ او از کنگره ۶۰ است؛ جریانی که خود زیرمجموعهای از انجمنهای دوازدهقدمی و معنویتهای بدون دین محسوب میشود.
رضایی با تغییراتی سطحی در نامها و عبارات، آموزههای کنگره ۶۰ را به نام خود بازتولید کرده و با ظاهری نو به مخاطبان عرضه میدارد. در ادامه، به مهمترین موارد این کپیبرداری میپردازیم.
۱. الگوبرداری از سهضلع درمان در کنگره ۶۰:
در کنگره ۶۰، درمان اعتیاد بر پایهٔ تعادل همزمان در سه ضلع جسم، روان و جهانبینی تعریف شده است. رضایی نیز موفقیت را به سه ضلع مشابه (ایمان برای خداوند، باور برای ذهن، احساس برای کائنات) تقسیم کرده و عملاً همان چارچوب را با ادبیاتی متفاوت بازتولید نموده است. این الگوبرداری در محتوای دورههای آموزشی او، بهویژه در «سفر تغذیه» (که از مهمترین آموزههای رضایی محسوب میشود و بعداً افشاگریهای بیشتری دربارهٔ آن خواهیم داشت)، به وضوح قابل مشاهده است.
۲.تغییر نام متد DST به RST:
در کنگره ۶۰، روش درمانی با نام متد DST (مخفف Dezhakam-Step-Time) شناخته میشود که شامل پلههای کاهش تدریجی ۲۱ روزه و مدت زمان تقریبی ۱۰ تا ۱۱ ماه است. رضایی این روش را با تغییر حرف اول (D به R) به متد RST تبدیل کرده و آن را به خود نسبت داده است. به عبارت دقیقتر، حرف D که مخفف «دژاکام» (بنیانگذار کنگره ۶۰) بود، به R مخفف «رضایی» تغییر یافته است؛ یک تغییر نامِ صرف که هیچ نوآوری در روش و محتوا ایجاد نمیکند.
۳.همچنین، داروی درمانیِ کنگره ۶۰ (شربت اپیوم تینکچر) نیز الگوی ساخت «اکسیر شفا» در آموزههای رضایی قرار گرفته است. ما در مطالب آینده به بررسی دقیقتر این اکسیر و ترکیبات آن خواهیم پرداخت
۴.اقتباس از پلههای ۲۱ روزه و شالهای رنگی:
دورههای ۲۱ روزهٔ مصرف اکسیر شفا در سیستم رضایی، دقیقاً برگرفته از پلههای ۲۱ روزه (ضریب کاهش یا افزایش مواد) در کنگره ۶۰ است. در کنگره ۶۰، به اساتید شالهای رنگی اهدا میشود که هر رنگ نشاندهندهٔ مرحلهای از رشد و مسئولیت فرد در این سیستم است. رضایی نیز همین الگو را با تغییراتی جزئی در مجموعهٔ خود پیاده کرده است. همچنین لوگوی «آوای موفقیت» رضایی به وضوح از لوگوی کنگره ۶۰ الگوبرداری شده است؛ شباهتی که نمیتوان آن را تصادفی یا اتفاقی دانست.
۵.شباهت و الگوبرداری از لوگوی کنگره ۶۰:
یکی از آشکارترین نشانههای الگوبرداری رضایی از کنگره ۶۰، شباهت لوگوی سهضلعی این دو مجموعه است. لوگوی کنگره ۶۰، یک مثلث است که نماد سهضلع آن است. رضایی نیز با الهام از همین لوگو، نماد سهضلعی را برای مجموعهٔ خود طراحی کرده. این شباهتِ آشکار در نماد اصلی مجموعه، نشان میدهد که رضایی حتی در طراحی هویت بصریِ کار خود نیز به جای نوآوری، به سراغ کپیبرداری رفته است.
چرا این کپیکاری خطرناک است؟
رضایی با این الگوبرداری، در واقع یک جریان انحرافی از پیش آسیبدیده را با قالبی نو به جامعه عرضه میکند. او با تغییر نام متد و دارو، نه تنها نوآوری نداشته، بلکه با ارائهٔ روشهای درمانی بدون پشتوانهٔ علمی و دینی، سلامت جسمی و روانی مخاطبان را به خطر میاندازد. شربت اپیوم تینکچر در کنگره ۶۰، یک ترکیب برای افراد دارای اعتیاد به مواد مخدر است که رضایی با تغییر نام آن به «اکسیر شفا»، آن را برای افراد بدون اعتیاد به مواد مخدر هم توصیه میکند که این کار تأثیر در سلامت افراد دارد. حتی اگر بگوییم که ترکیبات این دارو هم عوض شده باشد و غیر از شربت اپیومتینکچر باشد، باز هم توصیه آن برای عموم مردم کاری است که فقط افراد متخصص دارای حکم پزشکی توانایی انجام آن را دارند نه شخص بدون تخصصی مانند رضایی.
افزون بر این، سیستم شالهای رنگی و ساختار لیدری، ابزاری برای ایجاد وابستگی روانی و تشکیلاتی در مخاطبان است. افرادی که در این ساختار گرفتار میشوند، بهتدریج استقلال فکری خود را از دست داده و به ابزاری برای گسترش شبکهٔ رضایی تبدیل میشوند.
نتیجهگیری:
شباهتهای گسترده میان آموزهها، ساختار، متد درمانی، نمادها و دورههای آموزشی رضا رضایی با کنگره ۶۰، نشان میدهد که وی بدون هیچگونه نوآوری، صرفاً با تغییرات ظاهری، مبانی یک جریان معنویتگرای پیشین را به نام خود بازتولید کرده است. این موضوع نه تنها در کامنتهای کاربران فضای مجازی بازتاب یافته، بلکه نقدهای جدیتری را نیز به دنبال خواهد داشت. انتظار میرود نهادهای نظارتی و فرهنگی با بررسی دقیقتر فعالیتهای این فرد، از گسترش این جریان کپیشده جلوگیری کرده و از سلامت فکری و جسمی جامعه صیانت نمایند.
