صفحه اینستاگرامی «حکمت مزدیسنی» با انتشار یادداشتی انتقادی، اظهارات تاریخی و برخی رفتارهای موبد بهزاد نیکدین، متولی آتشکده اصفهان، را زیر سؤال برد و از سکوت انجمن موبدان ایران در برابر این موضوعات انتقاد کرد.
پس از انتشار ویدئویی از سخنان موبد بهزاد نیکدین در جمعی از دانشجویان دانشگاه اصفهان در آتشکده این شهر، انتقادهایی نسبت به محتوای اظهارات و نحوه معرفی برخی سنتها و آیینهای زرتشتی مطرح شده است.
در این ویدئو، نیکدین با اشاره به تحولات اواخر دوره ساسانی و نقش موبدان آن دوران، مطالبی درباره زمینههای شکست حکومت ساسانی و پیروزی اعراب و گسترش اسلام در ایران بیان میکند؛ اظهاراتی که پس از انتشار در فضای مجازی، با واکنش انتقادی برخی فعالان حوزه زرتشتی روبهرو شده است.
در تازهترین واکنش، صفحه اینستاگرامی «حکمت مزدیسنی» (@zoroastrian.wisdom) که در زمینه معرفی و ترویج آموزههای زرتشتی فعالیت دارد و گردانندگان آن در خارج از ایران حضور دارند، یادداشتی مفصل با عنوان «در باب درب مهر گوهر و مهربان (آتشکده اصفهان)؛ و سکوت انجمن موبدان ایران پیرامون سخنان و رفتارهای نسنجیده موبد بهزاد نیکدین» منتشر کرده است.
انتقاد از روایت تاریخی سقوط ساسانیان
یکی از محورهای اصلی این انتقاد، مقایسه موبدان زرتشتی در اواخر دوره ساسانی با روحانیون شیعه در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی و نسبت دادن سقوط ایران به عملکرد هر دو گروه است.
نویسندگان یادداشت، چنین مقایسهای را فاقد پشتوانه تاریخی و مبتنی بر نادیده گرفتن تفاوتهای بنیادین میان دو دوره تاریخی، دو سنت دینی و دو ساختار سیاسی دانستهاند.
به باور نویسندگان، تکرار چنین روایتهایی از سوی فردی که خود در جایگاه دینی و اجتماعی وابسته به جامعه زرتشتی قرار دارد، میتواند به تقویت برداشتهای منفی درباره تاریخ زرتشتیان و نقش موبدان در تحولات ایران باستان منجر شود.
انتقاد از نحوه معرفی آیینهای زرتشتی در آتشکده اصفهان
بخش دیگری از یادداشت منتشرشده به رفتارها و شیوه اجرای برخی آیینها در ویدئوهای مربوط به آتشکده اصفهان اختصاص دارد.
صفحه حکمت مزدیسنی با اشاره به کلیپهای منتشرشده از مراسم مهرگان، بازدید گردشگران و معرفی آتشکده، مدعی شده است برخی رفتارهای نمایشدادهشده با سنتهای شناختهشده زرتشتی همخوانی ندارد.
از جمله موارد مطرحشده در این انتقاد میتوان به شیوه انداختن کشتی، ورود و انجام حرکات در اتاق آتش، زنگ زدن و قرار دادن خار و خاشاک بر روی آتش اشاره کرد.
نویسندگان یادداشت معتقدند معرفی آیینها و سنتهای دینی به مخاطبان غیرزرتشتی، بهویژه در یک مکان مذهبی، مسئولیت بیشتری بر دوش فرد معرفیکننده قرار میدهد و هرگونه ارائه نادرست از این آداب میتواند به شکلگیری تصورات اشتباه درباره دین زرتشتی منجر شود.
پرسش از مسئولیت انجمن موبدان ایران
یکی از مهمترین بخشهای این انتقاد، متوجه انجمن موبدان ایران است. نویسندگان یادداشت این پرسش را مطرح کردهاند که با وجود انتشار ویدئوهای متعدد و طرح مطالب مورد اختلاف، چرا این انجمن تاکنون موضعی روشن و مؤثر درباره عملکرد و اظهارات نیکدین اتخاذ نکرده است؟
در این یادداشت، سکوت انجمن موبدان بهعنوان نشانهای از انفعال و ضعف در نظارت بر معرفی سنتها و آموزههای دینی مورد انتقاد قرار گرفته است.
نویسندگان همچنین نسبت به برگزاری تورهای گردشگری هفتگی در آتشکده اصفهان و نحوه معرفی این مکان مذهبی ابراز نگرانی کرده و خواستار توجه جدیتر به حفظ اعتبار و اصالت سنتهای زرتشتی شدهاند.
نگرانی از پیامدهای اجتماعی و هویتی
در ادامه این یادداشت، موضوع از سطح انتقاد به یک فرد فراتر رفته و پیامدهای احتمالی چنین اظهارات و رفتارهایی برای آینده جامعه زرتشتی ایران مورد توجه قرار گرفته است.
نویسندگان معتقدند روایتهای نادرست از تاریخ و سنتهای زرتشتی ممکن است در آینده زمینهساز شکلگیری انتظارات و قضاوتهای نادرست درباره موبدان، انجمنهای زرتشتی و جامعه زرتشتیان شود.
آنها همچنین با اشاره به تجربههای جامعه زرتشتی در تاریخ معاصر ایران، تأکید کردهاند که ارائه اطلاعات نادرست درباره باورها و پیشینه تاریخی این جامعه میتواند پیامدهایی فراتر از یک اختلافنظر شخصی داشته باشد.
در بخش پایانی، این صفحه از موبدان و موبدیاران نسل جدید خواسته است دانش دینی و تاریخی خود را تقویت کنند و در معرفی سنتهای نیاکانی با دقت و استدلال بیشتری عمل کنند.
اختلافی فراتر از یک اظهار نظر شخصی
انتشار این یادداشت نشان میدهد که موضوع نحوه معرفی تاریخ و آیینهای زرتشتی، حتی در میان فعالان و جریانهای مختلف مرتبط با این جامعه نیز به محل اختلاف و بحث تبدیل شده است.
از یک سو، موضوع دقت تاریخی در روایت سقوط ساسانیان و نقش نهادهای دینی در تحولات آن دوره مطرح است و از سوی دیگر، چگونگی معرفی آیینها و سنتهای مذهبی در آتشکدهها و مسئولیت افراد دارای جایگاه دینی مورد پرسش قرار گرفته است.
با این حال، برای روشن شدن ابعاد مختلف این اختلاف، دیدگاه موبد بهزاد نیکدین و پاسخ انجمن موبدان ایران نیز اهمیت دارد. تاکنون در مطالب ارائهشده، پاسخی از سوی این دو طرف به انتقادهای مطرحشده منعکس نشده است.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا انجمن موبدان ایران در برابر این انتقادها موضعی رسمی اتخاذ خواهد کرد و آیا درباره نحوه معرفی تاریخ، سنتها و آیینهای زرتشتی در آتشکده اصفهان توضیحی ارائه خواهد شد؟

