در سالهای اخیر، حضور جمعیتی یکدست و هماهنگ در شهرهای مقدس نجف و کربلا به پدیدهای قابلتأمل بدل شده است. این گروه، که برخلاف آیین رایج شیعیان در ایام محرم، جامههای سپید بر تن دارند، با تمایل وافری به همنشینی و کنشهای گروهی، اغلب بهصورت دستهجمعی حرکت میکنند. گستردگی محسوس این طیف در اماکن متبرکه در یکی دو سال گذشته، بهویژه در میادین اصلی این دو شهر، گاه به ایجاد اصطکاکهایی با انبوه زائران شیعه دوازدهامامی انجامیده است.
این سپیدپوشان که با نام «بهره» شناخته میشوند، به شاخه اسماعیلیه یا ششامامی تعلق دارند و همین امر، ریشههای اختلافات عقیدتی عمیقی را میان آنان و اکثریت شیعیان اثنیعشری شکل داده است. گرچه بهرهها ذاتاً درونگرا هستند و کمتر به برقراری ارتباط با بیگانگان رغبت نشان میدهند، تداوم حضور پرشمار و چشمگیر آنان در حریم حرمهای مطهر، بهتدریج بستری برای بروز تنشهای موردی فراهم آورده است.
از سوی دیگر، جایگاه مالی مرفه بهرهها و بخششهای سخاوتمندانهشان در قالب نذورات و هزینههای مرتبط با اماکن مقدس، نمیتواند از نگاه ناظران پنهان بماند. به نظر میرسد این حمایتهای مالیِ گسترده، عاملی تعیینکننده در افزایش قدرت چانهزنی و میدانمانی آنان در عتبات بوده و متولیان این آستانها را بهسوی تعامل هرچه بیشتر و اعطای اختیارات وسیعتر به این جمعیت سوق داده است.
در این میان، آنچه در فضای عتبات به چشم میخورد، حکایت از آن دارد که در برخی موارد، رفتارهای نسنجیده و حتی اهانتآمیز از سوی عدّهای ناآگاه یا عامد، متوجه این گروه میشود. ترویج اینگونه برخوردها، بیگمان میتواند خلوص و آرامش معنوی این فضاهای عبادی را مخدوش سازد و بر دامنه سوءتفاهمها بیفزاید.
با چنین وضعیتی، بهنظر میرسد در صورت نبود چارهاندیشی و تدبیر هوشمندانه برای مواجهه با رویههای موجود، احتمال گسترش دامنه منازعات مذهبی و تبدیل آن به درگیریهای میانفرهنگی در آیندهای نهچندان دور وجود دارد. این روند، افزون بر کانونهای شیعی در عراق، میتواند به جوامع شیعه ساکن در مناطق اصلی تمرکز بهرهها نظیر شبهقاره هند و مصر نیز سرایت کرده و ضررهای جبرانناپذیری برای همزیستی مسالمتآمیز و امنیت پیروان مذاهب اسلامی به همراه آورد.
