نشست علمی ـ تخصصی «نقد و بررسی موج کرهای» با حضور محمدجواد نصیری**، پژوهشگر حوزه معنویتهای نوظهور و نویسنده کتاب «نقد و بررسی موج کرهای»، روز دوشنبه ۲ شهریورماه در سالن جلسات حضرت امیرالمؤمنین(ع) ساختمان دارالشفاء قم برگزار شد.
این نشست ویژه مبلغان و مبلغات مدارس امین بود و به همت مرکز فام (فرق، ادیان و مذاهب) معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه علمیه قم برگزار شد.
ضرورت شناخت و تحلیل یک پدیده فراگیر
نصیری در ابتدای نشست با اشاره به کمبود منابع تحلیلی و انتقادی درباره موج کرهای، بر ضرورت روشنگری در این زمینه تأکید کرد.
وی گفت بخش قابل توجهی از جامعه، بهویژه نوجوانان و خانوادهها، با این پدیده مواجهاند، اما محتوای موجود درباره آن بیشتر جنبه توصیفی دارد و کمتر به تحلیل پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن پرداخته شده است.
این پژوهشگر همچنین به فعالیت گسترده کانالهای مرتبط با کیپاپ و کیدرام در فضای مجازی اشاره کرد و گفت این محتواها حتی در پیامرسانهای داخلی مانند «ایتا»، «روبیکا» و «شاد» نیز در دسترس دانشآموزان قرار گرفتهاند.
به گفته وی، گزارشهای ارائهشده از سوی معلمان، مدیران مدارس، والدین و فعالان فرهنگی نشان میدهد علاقه برخی دانشآموزان به این جریان، به یک دغدغه جدی برای خانوادهها و مدارس تبدیل شده است.
موج کرهای؛ فراتر از موسیقی و سریال
نصیری در تعریف «موج کرهای» یا *Hallyu*، آن را پدیدهای دانست که با گسترش جهانی فرهنگ عامه کره جنوبی شکل گرفته و حوزههایی همچون موسیقی، سریال، سینما، مد، لوازم آرایشی، زبان، غذا و سبک زندگی را دربرمیگیرد.
وی معتقد است برای تحلیل این پدیده، نباید صرفاً به موسیقی و سریالهای کرهای محدود شد؛ بلکه باید شبکه گستردهای از محصولات فرهنگی و سبک زندگی مرتبط با آن را نیز مورد توجه قرار داد.
سریالهای کرهای؛ یکی از مهمترین ابزارهای نفوذ فرهنگی
این پژوهشگر با استناد به مطالعات انجامشده در زمینه فرهنگ عامه کرهای، سریالهای تلویزیونی را یکی از مهمترین عوامل گسترش این موج دانست؛ زیرا مخاطب پس از ارتباط با سریال، ممکن است به سایر عناصر فرهنگی مانند موسیقی، پوشش، لوازم آرایشی، زبان و محصولات کرهای نیز علاقهمند شود.
در ایران نیز سریالهایی مانند «جواهری در قصر» و «جومونگ» در مقاطع مختلف با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شدند و نقش مهمی در آشنایی عمومی با فرهنگ کره جنوبی داشتند.
هویت جدید و شکلگیری خردهفرهنگ هواداری
نصیری با اشاره به برخی پژوهشهای جامعهشناختی درباره موج کرهای در ایران، اظهار کرد که هواداری از این جریان میتواند در برخی مخاطبان به شکلگیری نوعی هویت «جهانی ـ محلی» منجر شود.
وی همچنین «فندوم» یا فرهنگ هواداری را یکی از مهمترین ابعاد موج کرهای دانست؛ پدیدهای که در آن، هوادار صرفاً مصرفکننده موسیقی یا فیلم نیست، بلکه ممکن است بخشی از هویت، سبک پوشش، روابط اجتماعی و الگوی مصرف خود را با گروه یا هنرمند مورد علاقهاش پیوند بزند.
محتوای دینی و معنوی در برخی آثار
بخش دیگری از سخنان این پژوهشگر به بازنمایی ادیان و باورهای شرقی در برخی سریالها و آثار کرهای اختصاص داشت.
نصیری با اشاره به آثاری مانند «تو زیبایی»، «گابلین»، «عاشقان ماه» و «آقای ملکه»، معتقد بود برخی تولیدات کرهای مفاهیمی مانند باورهای بودایی، تناسخ و دیگر عناصر معنوی را در قالب داستان و سرگرمی به مخاطب منتقل میکنند.
وی تأکید کرد که بررسی این آثار باید با دقت و بهصورت موردی انجام شود و مخاطب بهویژه نوجوانان باید نسبت به تفاوت میان سرگرمی، روایت هنری و پذیرش یک باور آگاه باشند.
فندوم و مسئله هویت نوجوانان
از نگاه این پژوهشگر، یکی از مهمترین موضوعاتی که باید در مواجهه با موج کرهای مورد توجه قرار گیرد، مسئله هویت نوجوانان است.
وی معتقد است وقتی علاقه به یک خواننده، بازیگر یا گروه موسیقی از حد سرگرمی عبور کرده و به وابستگی شدید عاطفی و هویتی تبدیل شود، میتواند زمینه برخی آسیبهای اجتماعی و فرهنگی را فراهم کند.
بر همین اساس، خانواده و مدرسه باید به جای برخوردهای صرفاً سلبی، به نوجوان کمک کنند تا بتواند میان علاقه، سرگرمی، الگوگیری و هویتیابی تفاوت قائل شود.
پشت صحنه صنعت سرگرمی کره
نصیری در ادامه به برخی آسیبهای صنعت سرگرمی کره جنوبی نیز اشاره کرد؛ از جمله فشارهای شدید کاری، قراردادهای سختگیرانه و مشکلاتی که برخی هنرمندان و آیدلها در مسیر فعالیت حرفهای خود با آن مواجه شدهاند.
وی تأکید کرد تصویری که از ستارههای کیپاپ در فضای رسانهای ارائه میشود، لزوماً تمام واقعیت زندگی و صنعت سرگرمی کره جنوبی را نشان نمیدهد.
برخی آسیبهای اجتماعی در جامعه کره جنوبی
در ادامه نشست، به برخی آسیبهای اجتماعی موجود در کره جنوبی، از جمله مسئله سوءاستفاده از دوربینهای مخفی و نقض حریم خصوصی اشاره شد.
هدف از طرح این موضوع، به گفته سخنران، توجه دادن مخاطبان به این نکته بود که نباید یک جامعه را صرفاً بر اساس محصولات فرهنگی و تصویری که صنعت سرگرمی از آن ارائه میدهد، ارزیابی کرد.
نگاه انتقادی به نظریههای توطئه
در بخشی از گزارش نشست، موضوعاتی مانند فعالیت فراماسونری در کره جنوبی نیز مطرح شد. این بخش از مباحث، از جمله موضوعاتی است که برای ارزیابی دقیق آن، نیازمند منابع مستقل، معتبر و قابل راستیآزمایی است و نمیتوان صرفاً بر اساس ادعاهای مطرحشده درباره آن داوری کرد.
کره جنوبی و مناسبات سیاسی منطقه
نصیری همچنین به برخی مواضع سیاسی کره جنوبی درباره ایران و مسائل منطقه اشاره کرد و بر ضرورت توجه فعالان فرهنگی به ابعاد سیاسی و اقتصادی روابط کشورها تأکید داشت.
وی معتقد بود مخاطبان ایرانی باید میان محصول فرهنگی و سیاستهای دولت تولیدکننده آن محصول تمایز قائل شوند و در عین حال، نسبت به ابعاد مختلف یک جریان فرهنگی آگاهی داشته باشند.
راهکار چیست؟
نصیری سه رویکرد را در مواجهه با موج کرهای مطرح کرد:
پذیرش مطلق
نفی مطلق
شناخت ظرفیتها و مقابله هوشمندانه با آسیبها
وی رویکرد سوم را مناسبتر دانست و بر استفاده از روشهای اقناعی، گفتوگوی منطقی با نوجوانان و تولید محتوای جذاب و مستند تأکید کرد.
از جمله راهکارهای پیشنهادی وی:
روشنگری و تولید محتوای رسانهای
تهیه بستههای آموزشی و تحلیلی برای والدین و مربیان
آموزش سواد رسانهای به دانشآموزان
گفتوگوی مستقیم و بدون برخورد تحقیرآمیز با نوجوانان
بررسی محتوای آثار کرهای بهصورت موردی و مستند
استفاده از ظرفیت مدارس برای شکلدهی به گفتوگوی فرهنگی
ایجاد شبکهای از فعالان دانشآموزی برای نقد و بررسی جریانهای فرهنگی
جمعبندی
موج کرهای را نمیتوان صرفاً یک جریان موسیقایی یا مجموعهای از سریالهای سرگرمکننده دانست. این پدیده، مجموعهای گسترده از رسانه، موسیقی، سینما، مد، زبان، سبک زندگی و فرهنگ هواداری است که بهویژه در میان نوجوانان و جوانان مخاطبان گستردهای پیدا کرده است.
از سوی دیگر، مواجهه با این پدیده نیز نباید به نفی کامل یا ایجاد ترس و ممنوعیت محدود شود. راهکار مؤثرتر، شناخت دقیق، نقد مستند، تقویت سواد رسانهای و گفتوگوی اقناعی با نسل نوجوان است.
نشست علمی «نقد و بررسی موج کرهای» نیز با هدف افزایش آگاهی مبلغان مدارس امین درباره این پدیده و چگونگی مواجهه فرهنگی و تربیتی با آن برگزار شد.
