دومین مدرسه فرق، ادیان، مذاهب و معنویت های نوظهور در شهریور ۱۴۰۵ به همت مرکز فام (فرق،ادیان،مذاهب و معنویتهای نوظهور)معاونت تبلیغ حوزه علمیه قم با همکاری دفتر تقریب مذاهب دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز برگزار شد.
خلاصه ای ازجلسه ضرورت کار تشکیلاتی در اندیشه اسلامی و مقابله با جریانهای انحرافی ارائه شده توسط استاد نصیری بتاریخ ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
یکی از مسائل بنیادین در پیشبرد اهداف اجتماعی، مسئلهی تشکیلات و سازماندهی منسجم است. هر جامعهای برای ادارهی امور خود ناگزیر از ساختارهای منظمی است که هر یک بخشی از نیازهای جمعی را پوشش دهند. این اصل در نظام اجتماعی به روشنی قابل مشاهده است؛ بدان گونه که مشاغل و تخصصهای گوناگون تعریف میشوند و هر یک عهدهدار تأمین بخشی از نیازهای جامعه میگردند. در فقه اسلامی نیز این مفهوم ذیل عنوان «واجب کفایی» مورد بررسی قرار گرفته است.
مفهوم واجب کفایی
واجب کفایی به تکلیفی اطلاق میشود که هر مکلفی موظف به انجام آن است، اما با اقدام کردن عدهای به میزان کفایت، تکلیف از دیگران ساقط میشود. به عبارت دیگر، اگر کاری بر زمین بماند و کسی متصدی آن نشود، بر همگان واجب خواهد بود که آن بار را از دوش جامعهی اسلامی بردارند. نمونههای روشن این نوع تکلیف، جهاد در راه خدا و نماز میت است که با اقدام گروهی، دیگران از مسئولیت معاف میگردند. این اصل فقهی به خوبی نشان میدهد که بسیاری از امور اجتماعی، ماهیت جمعی دارند و بدون تشکیلات منظم، امکان تحقق نخواهند یافت.
ضرورت کار تشکیلاتی در قرآن کریم
خداوند متعال در قرآن کریم نیز بر ضرورت کار جمعی و تشکیلاتی تأکید فراوانی داشته است. یکی از گویاترین آیات در این زمینه، سورهی مبارکهی عصر است. این سوره که سوگند به عصر آغاز میشود، میفرماید:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِیمِ ﴿۱﴾ وَالْعَصْرِ ﴿۱﴾ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ ﴿۲﴾ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴿۳﴾
ترجمه: «سوگند به عصر، که انسانها همه در زیان و خسرانند؛ مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند و یکدیگر را به حق سفارش کرده و به شکیبایی توصیه نمودهاند».
نکتهی دقیق و تأملبرانگیز در این آیه، استفاده از صیغهی جمع («الذین») است؛ خداوند نفرموده «الذی» (کسی که)، بلکه فرموده «الذین» (کسانی که). این تعبیر نشان میدهد که رستگاری و خروج از خسران، در گرو حرکت جمعی و هماهنگ است. همچنین واژهی «تواصوا» به معنای سفارش کردن یکدیگر و کمک متقابل در مسیر پیشبرد اهداف است. به عبارت دیگر، انسان به تنهایی نمیتواند از ورطهی زیان نجات یابد، مگر آنکه در کنار مؤمنان دیگر قرار گیرد و در فضایی پر از توصیهی متقابل به حق و صبر، گام بردارد.
علامه طباطبائی در تفسیر المیزان دربارهی این سوره میفرماید که این سوره «تمامى معارف قرآنى و مقاصد مختلف آن را در کوتاهترین بیان خلاصه کرده است». همچنین ایشان «تواصی» را به معنای سفارش کردن این به آن و آن به این دانسته و تواصی به حق را سفارش به پایبندی به حقیقت میشمارد. این همان حقیقتی است که در کار تشکیلاتی تجلی مییابد؛ جایی که افراد در کنار یکدیگر، یکدیگر را به سوی خیر و حق راهنمایی میکنند و با صبر و استقامت، مسیر تعالی را طی مینمایند.
تأکید امام خمینی بر کار تشکیلاتی
امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه) نیز در بیانات خود بارها بر ضرورت کار تشکیلاتی تأکید فرمودهاند. ایشان با درک عمیق از شرایط سیاسی و اجتماعی، به این نتیجه رسیده بودند که در برابر تشکیلات تمامیتخواه و مستبدانهی رژیم ستمشاهی، نیاز به وجود تشکیلاتی مردمی و منسجم وجود دارد که بتواند با بسیج نیروها در برابر استبداد مقاومت کند. از همان ابتدای شکلگیری نهضت انقلابی، امام بهدرستی دریافته بود که حرکتهای انفرادی و پراکنده، کارایی لازم را ندارند و تنها در سایهی سازماندهی منظم و هماهنگ است که میتوان به اهداف والای انسانی و الهی دست یافت.
امام شهید انقلاب آیت الله العظمی خامنه ای (ره) نیز همواره بر اهمیت تشکیلات منسجم و کارآمد تأکید داشتهاند و فعالیت یک تشکیلات مقتدر، عاقل، دلسوز و برنامهریز را ضامن اجرای برنامهها و تأمین امنیت و آرامش جامعه دانستهاند.
ضرورت تشکیلاتی در تقابل با جریانهای انحرافی
امروزه با نگاهی به جریانها و فرقههای مختلف، ضرورت کار تشکیلاتی بیش از پیش آشکار میشود. جریانهای انحرافی همچون مسیحیت تبشیری، انجمن های ۱۲ قدمی، فرقهی احمدالحسن بصری که خود را «یمانی زمینهساز ظهور» معرفی میکند، یا انجمن حجتیه که با ساختاری پیچیده و تشکیلاتی به فعالیت میپرداخته است، همگی از بستر تشکیلات برای ترویج افکار خود بهره میبرند.
این جریانها از شبکههای مالی، نیروی انسانی، تبلیغاتی و فضای مجازی به عنوان ابزارهایی برای گسترش انحرافات خود استفاده میکنند.
انجمن حجتیه که در سال ۱۳۳۲ شمسی توسط شیخ محمود حلبی تأسیس شد، دارای ساختاری پیچیده شامل کمیتههای تدریس، تحقیق، نگارش، ارشاد، ارتباط با خارج و کنفرانسها بود. این ساختار منسجم به آنان امکان میداد تا فعالیتهای خود را در سطح گستردهای سازماندهی کنند. جریان احمدالحسن نیز با بهرهگیری از شبکههای تلویزیونی و ماهوارهای و با استفاده از روشهای فرقههای انحرافی، در صدد جذب پیروان و ایجاد انحرافات اعتقادی در جامعهی اسلامی برآمده است.
این واقعیت تلخ، ما را به این نتیجه میرساند که مقابله با این جریانهای انحرافی به صورت انفرادی و پراکنده، هرگز پاسخگو نخواهد بود. همانگونه که دشمنان از تشکیلات منسجم برای پیشبرد اهداف شوم خود استفاده میکنند، ما نیز برای مقابله با آنان ناگزیر از ایجاد تشکیلاتی منسجم، هدفمند و کارآمد در مسیر صحیح هستیم. این تقابل ایجاب میکند که به طور جدی و همهجانبه، متناسب با فضایی که با آن مواجهیم، پاسخگوی شبهات و انحرافات باشیم و اجازه ندهیم این جریانها در جامعه نفوذ کنند.
نتیجهگیری
بر اساس آنچه بیان شد، ضرورت کار تشکیلاتی نه تنها یک نیاز اجتماعی و مدیریتی، بلکه یک تکلیف شرعی و قرآنی است. آیات الهی، به ویژه سورهی مبارکهی عصر، و نیز فرمایشات امام خمینی و رهبر معظم انقلاب، همگی بر این حقیقت تأکید دارند که رستگاری و پیشرفت در گرو حرکت جمعی و هماهنگ است. در عصر کنونی که جریانهای انحرافی با بهرهگیری از امکانات پیشرفتهی تبلیغاتی و تشکیلاتی به دنبال گمراهسازی جامعه هستند، وظیفهی ما سنگینتر از همیشه است. باید با تشکیلاتی منسجم، برخاسته از ایمان و عمل صالح، و با تواصی به حق و صبر، در مسیر مقابله با انحرافات گام برداریم و جامعهی اسلامی را از گزند این جریانها مصون داریم.
