حضرات آیات عظام ناصر مکارم شیرازی و نوری همدانی در پاسخ به استفتاءهایی درباره فعالیت شبکهها و فرقههای مدعی عرفان، بهویژه جریان موسوم به عرفان حلقه یا شعور کیهانی، فعالیت اینگونه گروهها را خلاف شرع و مغایر با آموزههای اسلامی اعلام کردند.
این استفتاءها در پی افزایش نگرانیها نسبت به گسترش فعالیت برخی جریانهای شبهمعنوی و فرقههای مدعی عرفان مطرح شد؛ جریانهایی که به گفته پرسشکنندگان، با طرح ادعاهایی درباره اتصال افراد به شعور کیهانی، آموزش عرفان عملی، دریافت مبالغ مالی از اعضا و ارائه برداشتهایی متفاوت از عبادات و احکام دینی، زمینه بروز آسیبهای اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی را فراهم کردهاند.
در متن استفتاء، به برخی ادعاها و رفتارهای منتسب به این جریانها اشاره شده است؛ از جمله ادعای اتصال انسانها به شعور کیهانی، تعریف متفاوت از نماز و صلوه، برگزاری دورههای آموزشی همراه با دریافت پول، طرح دیدگاههایی درباره ناآگاهی علما و روحانیون، بیتوجهی به حدود شرعی در برخی جلسات، تفسیر متفاوت از حجاب و استفاده از مفاهیمی که از نگاه منتقدان با آموزههای اسلامی ناسازگار دانسته شدهاند.
در همین زمینه، حضرت آیتالله العظمی ناصر مکارم شیرازی در پاسخ به این استفتاء تصریح کردند که کسانی که چنین اعتقادات و برنامههایی داشته باشند، مسلمان محسوب نمیشوند و حتی پیرو یکی از ادیان آسمانی نیز به شمار نمیآیند. ایشان این گروهها را افراد سودجویی دانستند که هدفشان جمعآوری ثروت از راه نامشروع، اشباع شهوات و سست کردن اعتقادات مردم نسبت به مبانی اسلام و دیگر ادیان است.
آیتالله مکارم شیرازی همچنین با اشاره به گسترش چنین جریانهایی در جامعه، تأکید کردند که این گروهها منحصر به یک جریان خاص نیستند و هر روز نمونههای دیگری از آنها در جوامع مختلف پدیدار میشود. ایشان این احتمال را نیز مطرح کردند که برخی از این جریانها ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با صهیونیستها و دولتهای استکباری داشته باشند؛ زیرا به گفته ایشان، این جریانها میکوشند مذاهب اصیل را با مذاهب ساختگی تضعیف کنند.
حضرت آیتالله العظمی نوری همدانی نیز در پاسخ به استفتاء مطرحشده، شرکت در جلسات این گروهها و گروههای مشابه را جایز ندانستند و اعلام کردند که رویه آنان خلاف اسلام است.
بر اساس این پاسخها، فعالیت جریانهایی که با عنوان عرفان، معنویت یا آموزشهای شبهدینی، آموزههایی مغایر با مبانی اسلامی ترویج میکنند، از نظر این دو مرجع تقلید فاقد مشروعیت دینی دانسته شده است.
کارشناسان اجتماعی و دینی نیز معتقدند که بخشی از آسیب این گروهها در استفاده ابزاری از مفاهیم مورد احترام مردم، مانند عرفان، معنویت، درمان، آرامش و اتصال به حقیقت نهفته است. این جریانها با بهرهگیری از ادبیات معنوی، مخاطبان را جذب کرده و سپس با طرح آموزشهای مرحلهای، دریافت مبالغ مالی و ایجاد وابستگی فکری، زمینه سوءاستفاده از اعضا را فراهم میکنند.
در این میان، عرفان حلقه یا شعور کیهانی از جمله جریانهایی است که در سالهای اخیر مورد انتقاد برخی مراجع، کارشناسان دینی و آسیبدیدگان قرار گرفته است. منتقدان این جریان معتقدند که برخی آموزههای آن با احکام شرعی، مبانی اعتقادی اسلام و حدود اخلاقی و اجتماعی ناسازگار است.
با توجه به پاسخهای صریح دو مرجع تقلید، انتظار میرود نهادهای مسئول، ضمن اطلاعرسانی دقیق درباره ماهیت این گروهها، نسبت به بررسی فعالیت جریانهای مدعی عرفان و برخورد قانونی با موارد تخلف، کلاهبرداری، فریب افراد یا سوءاستفاده از باورهای دینی اقدام کنند.
