یکی از مهم‌ترین دوران زندگی انسان دوران کودکی است. ایام کودکی، به گونه‌ای است که بسیاری از آداب و خلقیات در وجود انسان پایه‌ریزی می‌شود. در روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نقل شده است که مَثَلُ الَّذی یَتَعلَّمُ فی صِغَرِهِ کَالنَّقشِ فِی الحَجَرِ، ومَثَلُ الَّذی یَتَعلَّمُ فی کِبَرِهِ کَالَّذی یَکتُبُ عَلَى الماءِ. آموختن در دوران کودکی مانند نقش زدن بر سنگ است. این معنی به ریشه‌دار شدن آموخته‌های کودک در دوران کودکی اشاره می‌کند. در مباحث روانشناسی نیز به این مطلب اشاره شده است که دوران کودکی ریشه بسیاری از مسایلی است که در دوران بزرگسالی برای انسان پیش می‌آید.
چند سالی است که در ایران با پدیده‌ای به نام یوگا برای کودکان مواجه هستیم. کتاب‌های زیادی در این زمینه ترجمه شده و باشگاه‌های مختلفی برای آموزش به کودکان شکل گرفته است. با توجه به ماهیت حقیقی یوگا، این پدیده ذهن انسان را درگیر می‌کند که چه ضرورتی باعث ایجاد زمینه‌ای برای آموزش یوگا به کودکان شده است؟
به نظر می‌رسد برای روشن شدن این مساله مختصری درباره حقیقت یوگا نیاز است مطالبی بیان شود.
یوگا به عنوان یک طریقت عملی برای رسیدن به اهدافی خاص طراحی شده است. این اهداف متناسب با آموزه‌های هندو است. پرستش خدایان گوناگون از جمله پرستش و عبادت خورشید در یوگا به وضوح قابل مشاهده است. یکی از آساناها در یوگا که سوریاناماسکار نام دارد، مختص عبادت خورشید است. دیگر آساناها و وضعیت های جسمانی نیز از این مساله مستثنی نیستند چرا که وضعیت‌های جسمانی نوعی عبادت و احترام برای خدایان هندو هستند. در یوگا هدف نهایی رسیدن به سامادهی یعنی متوقف کردن آگاهی و یکی شدن با خدایان است. برای رسیدن به این مرحله بیداری کندالینی که نیرویی مرموز است امری ضروری است و حتما باید این نیرو در فرد بیدار شود. تسلیم شدن دربرابر این نیرو از مهم ترین شروط رسیدن به هدف یوگا است. در مرحله نهایی شخص کاملا تسلیم نیروی برتر می شود. بنابراین یوگا یک مجموعه آموزش‌هایی است که اهدافی برای خود دارد که این اهداف با آموزه های توحیدی ناسازگار است.
حال برگردیم به سوال مورد نظر که چرا کودکان نیز در جامعه هدف آموزش یوگا قرار گرفته‌اند. همانطور که بیان شد دوران کودکی دوران سرنوشت‌سازی برای تربیت و آموزش است. به نظر می‌رسد که برنامه آموزش یوگا به کودکان در قالب ورزش فرارتر از مساله ورزش است. زیرا با توجه به واقعیت یوگا، نمی‌توان آن را در رشته‌های ورزشی دسته‌بندی کرد. آموزش مسایل شرک‌آلود و نهادینه کردن آموزه های خلاف توحید و حتی فرهنگ ایرانی از اهداف آموزش یوگا به کوکان است. تغییر باورها و ارزش‌ها نتیجه قهری این فرآیند خواهد بود. وقتی یک نظام فکری یا آیینی در قالب ورزش، بازی یا تکنیک‌های آرامش‌بخش به سیستم آموزشی یا خانوادگی وارد می‌شود، حساسیت‌های فرهنگی و دینی افراد مخصوصا کودکا را تغییر اساسی می‌دهد.
جمع‌بندی
استفاده از یوگا برای کودکان در فرآیند تغییر ارزش‌ها، به دلیل نفوذ نرم، نبود حساسیت اولیه و اثرگذاری عمیق بر ضمیر ناخودآگاه کودک است. این پدیده سبب می‌شود کودک بدون آنکه بداند، با جهان‌بینی و جهان‌شناسی متفاوتی رشد کند که با بنیان‌های فکری، توحیدی و سنت‌های فرهنگی جامعه بومی خود فاصله دارد.
علی شیرازی پژوهشگر معنویت‌های نوظهور
