برگزاری نمایشگاه جشن مهرگان در یزد، در کنار ظرفیتهای فرهنگی و هنری آن، میتواند از منظر دیگری نیز مورد نقد و بررسی قرار گیرد: آیا بازنمایی زیباییهای آیین زرتشت و تأکید بر جنبههای مثبت آن، ممکن است زمینه جذب افرادی به این دین را فراهم کند، بیآنکه شناختی عمیق و مبتنی بر تحقیق از اصول، مبانی و تاریخ آن داشته باشند؟
در این نوع رویدادها، معمولاً جلوههای بصری، نمادهای تاریخی، آیینهای کهن و روایتهای مثبت از یک سنت دینی در کانون توجه قرار میگیرند. چنین رویکردی میتواند تصویری جذاب و دلنشین از دین زرتشت ارائه دهد؛ اما مسئله آنجاست که جذابیت زیباییشناختی و تکرار جنبههای مثبت یک دین، لزوماً به معنای شناخت واقعی و همهجانبه آن نیست.
نگرانی اصلی این است که مخاطب، تحت تأثیر فضای عاطفی، هنری و روایتهای یکسویه، به یک سنت دینی علاقهمند شود، بیآنکه فرصت یا انگیزه کافی برای مطالعه مستقل، بررسی انتقادی و شناخت مبانی اعتقادی، تاریخی و فکری آن پیدا کند. در چنین شرایطی، ممکن است علاقهای که بر پایه تصویرسازی مثبت شکل گرفته است، جایگزین شناختی شود که باید از مسیر تحقیق، پرسشگری و مواجهه با دیدگاههای گوناگون به دست آید.
از این منظر، نمایشگاه جشن مهرگان در یزد میتواند پرسشی جدی درباره مرز میان معرفی فرهنگی و ترویج دینی مطرح کند. آیا هدف چنین نمایشگاههایی صرفاً آشنایی مخاطبان با میراث تاریخی و زیباییهای یک آیین است، یا بازنمایی گزینشی جنبههای مثبت آن میتواند به شکلی غیرمستقیم در جذب مخاطبان به دین زرتشت نقش داشته باشد؟
البته نقد این رویکرد به معنای نفی ارزشهای فرهنگی جشن مهرگان یا انکار حق افراد برای انتخاب آزادانه باورهای دینی نیست؛ بلکه تأکید بر این اصل است که هیچ انتخاب اعتقادی نباید صرفاً بر پایه جذابیتهای ظاهری، تبلیغ جنبههای مثبت یا تصویری گزینششده از یک دین شکل بگیرد. شناخت آگاهانه مستلزم مطالعه، پرسشگری و بررسی ابعاد مختلف هر سنت دینی است، نه صرفاً مواجهه با جلوههای زیبای آن.
بنابراین، مسئله اصلی در بررسی نمایشگاه جشن مهرگان، نه زیباییهای این آیین، بلکه شیوه بازنمایی آن و تأثیری است که ممکن است بر نگرش و انتخاب اعتقادی مخاطبان بگذارد. اگر قرار است چنین رویدادهایی زمینهساز شناخت فرهنگی باشند، شایسته است میان معرفی میراث تاریخی و ایجاد تصویری یکسویه و آرمانی از یک دین تمایز روشنی وجود داشته باشد؛ زیرا علاقهمند شدن به یک دین از مسیر زیباییهای آن، با شناخت و انتخاب آگاهانه آن دین یکسان نیست.

